Azərbaycan Respublikasında 2024-cü ilin “Konstitusiya və Suverenlik İli”

Azərbaycan Respublikasında 2024-cü ilin “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilməsi təkcə hüquqi-siyasi hadisə deyil, həm də milli dövlətçilik tariximizin mühüm mərhələlərindən birinə verilən yüksək dəyərin göstəricisidir. Bu qərar müstəqillik yolunda əldə etdiyimiz nailiyyətlərin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.
Ömrünü xalqına həsr etmiş ümummilli lider Heydər Əliyevin ən böyük xidmətlərindən biri də müstəqil Azərbaycan Respublikasının ilk Milli Konstitusiyasının hazırlanmasına verdiyi əvəzsiz töhvə olmuşdur. Ulu öndər komissiya üzvlərinə müraciət edərək bildirmişdir ki, «Biz elə bir layihə hazırlamalı və nəhayət, elə bir Konstitusiya qəbul etməliyik ki, o, müstəqil Azərbaycan Respublikasının demokratik prinsiplər əsasında uzun müddət sabit yaşamasını təmin edən əsas qanun, tarixi sənəd olsun».
Aparılan bu böyük işin yekunu olaraq yeni Konstitusiya layihəsi 1995-ci ilin oktyabrın 15-də ümumxalq müzakirəsinə çıxarılmış və 1995-ci ilin noyabrın 12-də isə müstəqil və suveren Azərbaycan Respublikasının ilk Konstitusiyası ümumxalq səsverməsi (referendum) yolu ilə qəbul edilmişdir.
Bəllidir ki, bəşər sivilizasiyasının ən müdrik kəşflərindən sayılan insan hüquqları bu gün hamının anladığı və anlamalı olduğu əvəzsiz nailiyyətdir. İnsan hüquqlarına hörmət, onların qorunması müasir dünyaya qovuşmağın əsas yoludur. Heç də təsadüfi deyil ki, «Əsas hüquqlar, azadlıqlar və vəzifələr» adlanan 2-ci bölmə 2 fəsildən-41 maddədən ibarət olmaqla, həcminə görə Konstitusiyamızın ən böyük bölməsidir.
Hələ 1996-cı ilin iyununda ölkəmiz Avropa Şurasının Parlament Assambleyasında xüsusi dəvətli qonaq statusu almış və həmin ilin iyul ayının 13-də Azərbaycan rəhbərliyi tamhüquqlu üzv olmaq barədə Avropa Şurasına rəsmən müraciət etmişdir. Avropa Şurasının üzvü olan ölkələrin 1997-ci ilin oktyabr ayında Strasburqda keçirilən ikinci sammitində ümummilli liderimizin iştirakı ilə ölkəmizin bu qurumla əməkdaşlığının tarixində yeni dövrün başlanğıcı qoyuldu. Bu əməkdaşlığın genişləndirilməsinə xidmət edən bir sıra mühüm fərman və sərəncamlar imzalandı. 1998-ci ildə məhz Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə şərqdə ilk dəfə Azərbaycanda ölüm hökmü ləğv olundu və bundan başqa, ölkəmiz bir sıra beynəlxalq konvensiyalara qoşuldu. 17 yanvar 2001-ci ildə Azərbaycan bu beynəlxalq quruma üzv qəbul edildi və ulu öndərimiz yanvar ayının 25-də Strasburqda, Avropa Şurasının iqamətgahı qarşısında üçrəngli bayrağımızı qaldırdı.
Bununla da ölkəmizdə hüquq islahatların uğurla aparılması, demokratik, hüquqi dövlət quruculuğu və insan hüquqlarının müdafiəsi kimi bəşəri dəyərlərə dönmədən əməl olunması özünün layiqli qiymətini aldı.
Azərbaycan Respublikası 2001-ci ildən Avropa Şurasının üzvü olmaqla, ölkə parlamenti «İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqlarının müdafiəsi haqqında» Avropa Konvensiyasını ratifikasiya etmiş, 15 aprel 2002-ci il tarixdən Konvensiyanın hüquqi qüvvəsi Azərbaycan Respublikasının ərazisinə şamil edilmiş və bununla Azərbaycan Respublikasının yurisdiksiyası altında olan hər bir şəxsin İnsan hüquqları üzrə Avropa məhkəməsinə müraciət etmək hüququ yaranmışdır.
 
Konstitusiyanın tarixi və hüquqi əhəmiyyəti
 
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası xalqımızın siyasi iradəsini, dövlətçilik ideallarını və müstəqillik əzmini əks etdirən ali hüquqi sənəddir. 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi ilə qəbul olunmuş Konstitusiya Azərbaycanın dövlət quruluşunun, ictimai-siyasi sisteminin, insan hüquq və azadlıqlarının təminatının möhkəm hüquqi bazasını yaratmışdır.
 
Konstitusiyanın qəbulundan ötən müddətdə onun maddələri ölkəmizin inkişafına uyğun olaraq bir neçə dəfə yenilənmiş, demokratik dəyərlərin möhkəmlənməsinə xidmət edən mühüm islahatlar həyata keçirilmişdir. Bu dəyişikliklər Azərbaycan Respublikasının beynəlxalq hüquqi normalara uyğun dövlət kimi mövqeyini daha da gücləndirmişdir.
 
Konstitusiyanın əsas mahiyyəti ondan ibarətdir ki, o, xalqın iradəsini ifadə edir, dövlət hakimiyyətinin mənbəyinin məhz xalq olduğunu təsbit edir. Bu isə həm hüquqi, həm də siyasi baxımdan müstəqil dövlətin təməl prinsiplərini formalaşdırır.
⸻
Suverenlik: Dövlət müstəqilliyimizin ali dəyəri
 
Azərbaycan xalqı tarix boyu müstəqillik və azadlıq uğrunda mübarizə aparmışdır. XX əsrin sonunda SSRİ-nin süqutu ilə xalqımız öz müstəqil dövlətini qurmaq hüququna sahib oldu və 1991-ci ildə Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyi bərpa edildi.
 
Suverenlik – dövlətin daxili və xarici siyasətini müstəqil şəkildə həyata keçirmək, öz sərhədləri daxilində yeganə ali hakimiyyətə malik olmaq deməkdir. Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyi və suverenliyi müasir dövrdə yalnız siyasi və iqtisadi proseslərdə deyil, həm də milli kimlik, mədəniyyət və dövlətçilik ənənələrimizin qorunmasında mühüm əhəmiyyət daşıyır.
 
2020-ci il Vətən müharibəsində və 2023-cü ilin antiterror tədbirlərində əldə olunmuş böyük Qələbə, ölkəmizin suverenliyini və ərazi bütövlüyünü tam təmin etməklə tariximizin ən şanlı səhifələrindən birini yaratdı. Bu Qələbə suveren dövlət olaraq gücümüzün və iradəmizin parlaq təzahürüdür.
⸻
“Konstitusiya və Suverenlik İli”nin məqsəd və vəzifələri
 
Bu ilin elan olunması bir sıra strateji məqsədlərə xidmət edir:
1. Hüquqi maarifləndirmənin gücləndirilməsi – vətəndaşların, xüsusilə də gənc nəslin Konstitusiya və qanunvericilik barədə biliklərinin artırılması.
2. Milli dəyərlərin təbliği – müstəqillik və suverenliyin əhəmiyyətinin ictimai şüurda möhkəmləndirilməsi.
3. Hüquqi dövlət quruculuğunun inkişafı – dövlət orqanlarının fəaliyyətində şəffaflığın, ədalətin və qanunçuluğun təmin olunması.
4. Vətəndaş məsuliyyətinin artırılması – hər bir vətəndaşın dövlətin və suverenliyin qorunmasında rolunun dərk edilməsi.
 
Bu məqsədlə ölkə üzrə genişmiqyaslı tədbirlər, elmi konfranslar, ictimai müzakirələr, hüquqi seminarlar təşkil olunur, eyni zamanda təhsil müəssisələrində Konstitusiyanın və müstəqilliyin dəyərləri gənclərə aşılanır.
⸻
Prezident İlham Əliyevin dövlətçilik siyasəti
 
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev ölkəmizin müstəqilliyinin qorunmasını və gücləndirilməsini dövlət siyasətinin əsas prioriteti elan etmişdir. Onun rəhbərliyi ilə həyata keçirilən islahatlar nəticəsində dövlət institutları möhkəmlənmiş, beynəlxalq aləmdə Azərbaycanın nüfuzu artmış, suveren hüquqlarımız bərpa olunmuşdur.
 
Prezident İlham Əliyevin sözləri ilə desək: “Azərbaycan xalqı öz müstəqilliyini əbədi qoruyacaq, heç bir qüvvə bizim iradəmizi sarsıda bilməz.” Bu yanaşma “Konstitusiya və Suverenlik İli”nin mahiyyətini daha da dərinləşdirir və hər bir vətəndaş üçün yol göstəricisi olur.
⸻
Nəticə
 
“Konstitusiya və Suverenlik İli”nin keçirilməsi Azərbaycan xalqına bir daha xatırladır ki, əldə olunmuş müstəqillik təsadüfi deyil, əsrlər boyu aparılan mübarizənin bəhrəsidir. Bu dəyərin qorunması və möhkəmləndirilməsi isə yalnız dövlətin deyil, bütün xalqın müqəddəs vəzifəsidir.
Azərbaycan xalqı bu gün Konstitusiyasına sadiq, suveren dövlətinin sahibi olaraq gələcəyə inamla addımlayır. Dövlət müstəqilliyimiz və milli suverenliyimiz daim əbədi və sarsılmaz olacaqdır.
 
 
Fariz İbrahimov
Bakı şəhəri Xətai rayon
prokurorunun böyük köməkçisi,
kiçik ədliyyə müşaviri