3 Oktyabr 1993: Heydər Əliyevin Hakimiyyətə Qayıdışı və Azərbaycan Dövlətçiliyinin Yeni Mərhələsi
Tarixi Kontekst: Xaos və Qeyri-Sabitlik Dövrü
Azərbaycan Respublikasının müasir tarixində 3 oktyabr 1993-cü il xüsusi əhəmiyyət kəsb edən bir gündür. Həmin gün ümummilli lider Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilərək hakimiyyətə rəsmi şəkildə qayıtdı. Bu hadisə yalnız bir siyasi liderin hakimiyyətə gəlməsi ilə kifayətlənməyib, eyni zamanda Azərbaycan dövlətçiliyinin yeni, sabitlik və inkişaf mərhələsinin başlanğıc nöqtəsi oldu. Ölkə ciddi daxili böhran, siyasi qeyri-sabitlik və müharibə şəraitində olduğu bir vaxtda xalqın iradəsi ilə hakimiyyətə qayıdan Heydər Əliyev, Azərbaycanın müstəqilliyini qoruyaraq onu möhkəmləndirdi və yeni inkişaf kursunu müəyyən etdi. 1991-ci ildə müstəqilliyini bərpa etmiş Azərbaycan Respublikası ciddi çətinliklərlə üz-üzə qaldı. Ermənistanla davam edən Qarabağ müharibəsi, iqtisadi çöküş, dövlət institutlarının zəifliyi və siyasi hakimiyyət uğrunda mübarizə ölkəni iflic vəziyyətə salmışdı.
1992-ci ildə AXC-Müsavat hakimiyyətinin qurulmasından sonra gözlənilən islahatlar və sabitlik təmin olunmadı. Əksinə, siyasi təcrübəsizlik, populizm və idarəetmədəki xaos vəziyyəti daha da ağırlaşdırdı. Xüsusilə 1993-cü ilin yayında baş verən Gəncə hadisələri, ölkədə vətəndaş müharibəsi təhlükəsini gündəmə gətirdi. Belə bir zamanda xalqın ümumi tələbi və siyasi dairələrin çağırışı ilə Naxçıvanda Ali Məclisin sədri olan Heydər Əliyev Bakıya dəvət edildi və dövlətin xilası missiyası ona həvalə olundu.
Heydər Əliyevin Siyasi Arenaya Qayıdışı
Heydər Əliyev 1993-cü ilin iyun ayında Bakıya gəldi və Milli Məclisin sədri seçildi. İyunun 15-də bu vəzifəyə seçilməsi, Azərbaycanın müasir siyasi tarixində "Milli Qurtuluş Günü" kimi qeyd edilir. O, qısa müddətdə siyasi sabitliyin təmin olunmasına, separatizm meyillərinin qarşısının alınmasına və dövlət institutlarının fəaliyyətinin bərpasına nail oldu.
Siyasi vəziyyətin nisbətən sabitləşməsindən sonra oktyabrın 3-də keçirilən prezident seçkilərində Heydər Əliyev xalqın mütləq əksəriyyətinin səsi ilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçildi. Bu, xalqın ona olan etimadının və gələcəyə olan ümidlərinin təzahürü idi.
Dövlətçiliyin Yeni Mərhələsi Siyasi Sabitlik və Dövlət Quruculuğu
Heydər Əliyevin prezident seçilməsi ilə Azərbaycan dövlətçiliyinin keyfiyyətcə yeni mərhələsi başlandı. Onun hakimiyyəti dövründə aşağıdakı əsas istiqamətlər üzrə ciddi uğurlar əldə olundu: Heydər Əliyev ilk növbədə ölkədə sabitliyin bərpa olunmasını prioritet elan etdi. Silahlı dəstələr ləğv edildi, hüquq-mühafizə orqanları gücləndirildi, dövlət idarəetmə sistemi yenidən quruldu. Dövlətçiliyin əsas sütunları möhkəmləndirildi, milli ordunun formalaşması istiqamətində ciddi addımlar atıldı.
Konstitusiyanın Qəbulu “Əsrin müqaviləsi” və Enerji Strategiyası
1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq referendumu ilə qəbul edilən Azərbaycan Respublikasının ilk Konstitusiyası məhz Heydər Əliyevin təşəbbüsü və rəhbərliyi ilə hazırlandı. Bu sənəd ölkənin hüquqi əsaslarını müəyyən etdi və demokratik, hüquqi dövlət quruculuğu yolunda mühüm addım oldu. 1994-cü il sentyabrın 20-də imzalanan “Əsrin müqaviləsi” Azərbaycanın neft strategiyasının əsasını qoydu. Bu müqavilə nəticəsində xarici investisiyalar ölkəyə cəlb olundu və Azərbaycan beynəlxalq enerji bazarına inteqrasiya edildi. Bu da ölkənin iqtisadi inkişafının təməlini qoydu.
Xarici Siyasətdə Balans və Müstəqillik Milli Birlik və Tolerantlıq Siyasəti
Heydər Əliyev Azərbaycanın xarici siyasətini balanslaşdırılmış və çoxşaxəli şəkildə qurdu. Rusiya, ABŞ, Avropa İttifaqı və qonşu dövlətlərlə münasibətlər tarazlı şəkildə inkişaf etdirildi. Azərbaycan beynəlxalq təşkilatlara üzv oldu, ərazi bütövlüyünün tanınması istiqamətində diplomatik səylər gücləndirildi.
Heydər Əliyev milli həmrəylik siyasətini həyata keçirməklə ölkədə ictimai-siyasi barışığa nail oldu. Fərqli siyasi qüvvələrin dialoquna şərait yaradıldı. Eyni zamanda, multikulturalizm və tolerantlıq prinsipləri dövlət siyasətinin əsas istiqamətinə çevrildi. 3 oktyabr 1993-cü il tarixi hadisə kimi Azərbaycanın müstəqillik tarixində dönüş nöqtəsi oldu. Heydər Əliyevin qayıdışı yalnız bir siyasi liderin hakimiyyətə gəlməsi deyil, həm də dövlətin dağılmaq təhlükəsindən qurtarılması, sabitliyin və inkişafın bərpası idi.
Bu gün Azərbaycan Respublikası, məhz o dövrdə atılmış strateji addımların nəticəsində güclü, sabit və müasir dövlətə çevrilib. Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi siyasi xətt Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir və bu xətt Azərbaycanı regionda lider, dünyada isə nüfuzlu dövlətlər sırasına çıxarıb.
